اشرافيترين خاندانهاي آباده عبارتند از خانواده هاي آگاه و قربان                                   

 اولین آقایان  مکتبدار آباده

* عباس ادیب پدر غلامرضا ادیب زاده و پدر بزرگ منوچهرادیب زاده

* میرزا طبیب 

* جد خاندانهای خادم حسینی و رایگان

اولین خانم مکتبدار آباده  سرکار خانم طیبه چوبینه _ دختر عموی بزرگ خانم ها وجیهه چوبینه و محبوبه چوبینه و ذبیح الله چوبینه که علاوه بر تدریس خواندن و نوشتن سواد علم حساب وریاضی داشته است و دختران اعیان و اشراف آباده از محضرشان سالها استفاده نموده اند  محل تشکيل اين کلاسها در منزل مسکوني دايي حسين  _ نياي مادري سرکار خانم مسرت دايي و فرهنگ دايي  _ بوده است.زمان تاسيس اين مکتب خانه حدود 140 سال پيش بوده است .  سالها بعد خانم بی بی حاجی واعظ _ تنها دختر حاجی واعظ _  دومین مکتبخانه زنان آباده را تشکیل می دهد که عمدتا درسها قرائت قران در آن مکتبخانه تدریس می شده . از دیگر بانوان _ مجهول الهویت _ که در گذشته به تدریس تقریبا خصوصی اشتهار داشته می توان به یکی از خدمه ی سواد دار منزل مسکونی آقا امام جمعه اشاره کرد که وظیفه تدریس دختران ایشان را به عهده داشته است.آقا میرزا قابیل آباده ایی نویسنده کتاب تاریخ آباده و توابع به سال1900 میلادی (1280 هجری شمسی) اولین تاریخ نویس آباده بوده است. "برگرفته از مقاله ترجمه شده توسط آقای سپهر منوچهری در مورد آباده 2005_2001 میلادی در اینسیکلوپدیا دانشگاه کلمبیا ایالات متحده .استادان بزرگ گیوه دوز آباده سه برادر به نام های محمد چوبینه و مرتضی  چوبینه و مصطفی  چوبینه بوده اند که هر سه در آباده فوت شده اند و هنر گیوه آباده تا ابد به این سه برادر هنرمند مدیون است.استادان شهیر منبت کاری آباده اغلب از خاندان صنیعی و امامی(معروفترین آنها استاد احمد امامی منبت کار کاخ مرمر در تهران)و علی الخصوص خاندان  منبتی بوده و به حق استاد بزرگ و عالی قدر مرحوم حسین منبتی باعث کمال  و ترقی منبت آباده شدند.دیگر استادان بنام منبت و قاشق تراشی قدیم آباده عبارتند از:احمد خان زائر پورکه علاوه بر وقوف کامل به هنر منبت سازنده آلات موسیقی نیز بوده اند(کمانچه استاد علی بهادری از آثار ارزشمند ایشان می باشد)و همچنین استاد روح الله فروتن در زمینه منبت و کربلایی عباس قاشق تراش  استاد  چیره دست سازنده  قاشق های دوغ خوری نفیس (پدر حبیب آقا رضانیا و پدر بزرگ عزیز رضانیا) را نام برد.چه نیکوست در اینجا یادی کرده باشیم از استاد شهیر سازنده تار و همچنین نوازنده تار آباده... او کسی نیست جز آقا سید حبیب ذوالفنون پدر استاد جلال ذوالفنون و استاد محمود ذوالفنون.از شاخصترین شاعران قدیم آباده میتوان از حیدر علی مداح درغوکی ملقب به مذنب(کتاب اشعار مذنب توسط آقای رضانیا در گذشته ویرایش  و مرتب شده است)  را نام برد و در افواه آباده از بهیه خانم زائر پور به عنوان اولین خانم شاعر آباده نام برده میشود.